Τα Φώτα, ο φωτισμός και η λαϊκή παράδοση

Συμβολίζουν τον «καθαρισμό» της γης από τα κακά πνεύματα και την αναγέννηση

 

 

 

Αν τα Χριστούγεννα τα χαρακτηρίζει το αίσθημα της προσμονής για την έλευση του Θεανθρώπου και την Πρωτοχρονιά η ελπίδα για τα δώρα του νέου χρόνου, τα Φώτα ξυπνούν αισθήματα χαράς και ιερού ξεφαντώματος. Φώτα είναι στο κάτω κάτω...

«Η γιορτή των Φώτων εντάσσεται στις γιορτές του 13ημέρου. Αφορά ουσιαστικά την περίοδο που γιορτάζουμε από τα Χριστούγεννα μέχρι τα Φώτα. Κατά τη διάρκεια του εορτασμού των Φώτων διασταυρώνονται ειδωλολατρικά και χριστιανικά έθιμα», εξηγεί ο καθηγητής λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης.

Οπως σημειώνει ο κ. Αλεξιάδης «τα Θεοφάνεια είναι από τις μεγαλύτερες γιορτές του ελληνικού εορτολογίου. Γιορτάζεται η ανάμνηση της Βάπτισης του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον Αγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και αγιάζονται τα νερά. Την πρώτη μαρτυρία μάς τη δίνει ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς στις αρχές του 3ου αιώνα. Ο Κλήμης αναφέρει ότι οι οπαδοί του αιρετικού γνωστικού βασιλείου γιόρταζαν τη βάπτιση του Χριστού στις 6 Ιανουαρίου, γιατί πίστευαν ότι τότε γινόταν η ενσάρκωση του Θεού στον Χριστό».

«Ο λαός μας», συνεχίζει ο καθηγητής, «ονομάζει ποιητικά τα Θεοφάνεια "Φώτα", "Ολόφωτα", "Ξέφωτα" και "Φωτόγενα", γιατί τότε φωτίζεται ο κόσμος, αγιάζονται τα νερά και εκδιώκονται τα δαιμονικά όντα. Στις εκκλησίες ψάλλεται το "Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου Σου Κύριε..." και κατόπιν κλήρος και προσκυνητές κατευθύνονται στην πλησιέστερη θάλασσα, λίμνη, πηγή, ποτάμι, δεξαμενή για το ρίξιμο του σταυρού που θα αγιάσει τα νερά.

»Αμέσως οι κολυμβητές πέφτουν στο νερό σε μιαν άμιλλα για το ποιος θα κατορθώσει να πιάσει πρώτος τον σταυρό τον οποίο παλαιότερα συνήθιζαν να περιφέρουν στα σπίτια τους ως νικητές και συγκέντρωναν χρήματα για λογαριασμό τους ή για κάποιο φιλανθρωπικό σκοπό. Σε ορισμένα μέρη η περιφορά του σταυρού γίνεται ακόμη και σήμερα στα σπίτια. Το έθιμο της κατάδυσης του σταυρού εξακολουθεί να γίνεται με θρησκευτική ευλάβεια και σε ελληνικές παροικίες του εξωτερικού, όσες τουλάχιστον είναι κοντά σε θάλασσα, λίμνη ή ποτάμι (όπως στο Τάρπον Σπρινγκς της Φλόριντα, αλλά και στο Λονδίνο)».

Λαϊκή λατρεία και λαογραφία

Είναι εμφανές ότι ανεξαρτήτως προέλευσης τα περισσότερα έθιμα των ημερών έχουν έντονο καθαγιαστικό, εξαγνιστικό χαρακτήρα. Συμβολίζουν τον «καθαρισμό» της γης από τα κακά πνεύματα και την αναγέννηση που φέρνει ο ερχομός της νέας χρονιάς.

«Όπως έγραψε ο ακαδημαϊκός Γεώργιος Μέγας (στο κλασικό βιβλίο του "Ελληνικές Γιορτές και Έθιμα Λαϊκής Λατρείας") σε ορισμένες περιοχές της δυτικής Μακεδονίας οι χωρικοί θεωρούσαν τα Φώτα ως τη μεγαλύτερη γιορτή του χρόνου, γι' αυτό πρωτοφορούσαν τα Φώτα, ρούχο, με απώτερο στόχο να "φωτιστεί" κάθε καινούριο», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Αλεξιάδης και προσθέτει:

«Αλλού πίστευαν ότι τα Φώτα δεν βαπτίζονταν μόνο τα νερά αλλά και οι άνεμοι. Όποιος άνεμος τύχαινε και φυσούσε τότε, ημέρωνε κατόπιν ή αυτός θα φύσαγε όλο τον χρόνο. Στη Σινώπη εξάλλου σταύρωναν το σπίτι, κολλούσαν δηλαδή 4 κεριά στους τοίχους του δωματίου για να φύγουν οι "έξω από εδώ". Σε άλλα μέρη, την ίδια ημέρα γίνονται και μεταμφιέσεις. Οι μεταμφιεσμένοι έχουν τρομερή όψη, φέρουν κουδούνια και περιέρχονται τους δρόμους του χωριού ή της πόλης κάνοντας εκκωφαντικούς θορύβους.

»Ο Νικόλαος Πολίτης, ο ιδρυτής της ελληνικής λαογραφικής επιστήμης, είχε πιστέψει ότι η δοξασία των καλλικαντζάρων είχε πλαστεί με αφορμή τις μεταμφιέσεις αυτών ακριβώς των ημερών. Από το αίσθημα φόβου και ανησυχίας που προκαλούσαν άλλοτε οι πολλές φορές επικίνδυνα πειρακτικοί μεταμφιεσμένοι. Τη θεωρία όμως αυτή αργότερα την εγκατέλειψε ο Πολίτης.Ο ελληνικός λαός την θεωρεί μεγάλη γιορτή και την παραλληλίζει με το Πάσχα λέγοντας χαρακτηριστικά: "κάθε Φώτα και Λαμπρή"!

»Η περίοδος της εορτής των Φώτων είναι τριήμερη, ο αγιασμός, τα Θεοφάνεια και ο Αϊ Γιάννης. Η μέρα του αγιασμού όπου στην εκκλησία ψάλλεται η ακολουθία των Ωρών είναι η 5η Ιανουαρίου. Η δεύτερη μέρα είναι των Θεοφανείων. Η τρίτη ημέρα είναι η μέρα του Αϊ Γιαννιού που λέγεται "η Σύναξη του Προδρόμου" και είναι η πιο σημαντική από τις εορτές του Αγίου Ιωάννη», καταλήγει ο κ. Αλεξιάδης.

Το καλαντάρι των εθίμων

Δεν χρειάζεται τίποτε περισσότερο για να είναι η 6η και 7η Ιανουαρίου γεμάτες δρώμενα απ' άκρη σ' άκρη της Ελλάδας με τον αγιασμό των υδάτων και το «διώξιμο» των κακών πνευμάτων να έχουν τον πρώτο λόγο.

ΔΡΑΜΑ

«Γίνονται Αράπηδες δεν ντύνονται»

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εθιμικές παραδόσεις αναβιώνει αυτές τις μέρες στα χωριά γύρω από την πόλη της Δράμας.

Νέοι μεταμφιέζονται φορώντας προβιές και μουτσούνες ζώων, παίρνοντας με αυτόν τον τρόπο τραγόμορφη όψη. Κουνώντας ρυθμικά τις κουδούνες που κουβαλάνε στις στολές τους επιδιώκουν να διώξουν το κακό και να φέρουν την ευκαρπία και την ευγονία. Είναι οι λεγόμενοι «Αράπηδες».

Το έθιμο που διαδραματίζεται στα γύρω χωριά, Μοναστηράκι, Ξηροπόταμος, Βώλακας, Πύργοι, Πετρούσσα και Καλή Βρύση διαρκεί τρεις ολόκληρες μέρες, από τις 5 έως τις 7 Ιανουαρίου.

Από το πρωί μέχρι το βράδυ κρατάει η «τελετή των Αράπηδων», ενώ μεγάλο γλέντι με χορούς και τοπικά τραγούδια στήνεται σε κάθε χωριό σε διαφορετική μέρα και ώρα.

«Οι άνθρωποι "γίνονται" Αράπηδες, δεν ντύνονται», εξηγεί ο κ. Ιωάννης Παπουτσής, πρόεδρος του Κέντρου Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ανατολικής Μακεδονίας, για να δείξει πώς οι άνθρωποι εκεί κυριολεκτικά ζουν τον ρόλο τους τις μέρες αυτές.

Το έθιμο, όπως είναι φυσικό, συγκεντρώνει πλήθος κόσμου από όλα τα μέρη της Ελλάδας. «Έρχονται από όλα τα μέρη, ακόμα και από την Κρήτη για να δουν αυτό το τελετουργικό. Οργανώνονται εκδρομές για την Δράμα» αναφέρει ο κύριος Παπουτσής.

Για την εφετινή χρονιά ο χορός των Αράπηδων στο Μοναστηράκι έχει προγραμματιστεί στις 3 το μεσημέρι της ημέρας των Θεοφανείων, ενώ παράλληλα ο Δήμος Δράμας οργανώνει εκδηλώσεις μετά την κατάδυση του Σταυρού στις πηγές της Αγίας Βαρβάρας και στην Ονειρούπολη που έχει στηθεί στον Δημοτικό Κήπο.

ΚΑΒΑΛΑ

Τα «Σάγια» και το ανάμα της φωτιάς

Στην γειτονική Νέα Καρβάλη, ανατολικά της πόλης της Καβάλας, κάθε χρόνο την παραμονή των Θεοφανίων αναβιώνουν τα «Σάγια», ένα έθιμο που τηρούνταν σε όλη την Καππαδοκία.

Το έθιμο αποτελεί μια σύνθετη τελετουργική πράξη με χορό και τραγούδι γύρω από αναμμένες πυρές που έχει ως κύριο σκοπό την ευημερία.

ΚΑΣΤΟΡΙΑ

Τα τριήμερα «ραγκουτσάρια»

Ενα από τα πιο γνωστά έθιμα των Θεοφανείων, τα «ραγκουτσάρια», αναβιώνει κάθε χρόνο στην πόλη της Καστοριάς, όπου κι εδώ οι κάτοικοι μεταμφιέζονται για να ξορκίσουν το κακό.

Φορούν μάσκες που έχουν συμβολικό χαρακτήρα και βάφονται με ζωηρά χρώματα. Περιφέρονται στους δρόμους κάνοντας θόρυβο με τα χάλκινα όργανά τους.
Συνηθίζουν να «ζητιανεύουν» από τον κόσμο την ανταμοιβή τους, επειδή όπως λένε είναι το αντίτιμο για να διώξουν τα κακά πνεύματα.

Φέτος το πρόγραμμα των εκδηλώσεων έχει ως εξής: Μετά τον αγιασμό των υδάτων ο Άι Βασίλης θα μοιράσει δώρα σε όλα τα παιδιά την πόλης. Συνοδευόμενος από παραδοσιακή λαϊκή μπάντα θα προσφέρει δώρα και καστοριανό κρασί σε όσους συναντά, ξεκινώντας από την πλατεία Δαβάκη και διασχίζοντας την οδό Μητροπόλεως.

Στο Δημαρχιακό Μέγαρο - στις 16:00 - θα γίνει η έναρξη του καρναβαλιού με τη συνοδεία, ως είθισται, χάλκινων οργάνων. Το «μπουλούκι» θα κατευθυνθεί από την οδό Μητροπόλεως στην πλατεία Ομονοίας.

Από αυτή τη στιγμή και μετά θα ξεχυθούν όλοι στους δρόμους και τα σοκάκια της πόλης, με ζωντανή μουσική από λαϊκές ορχήστρες σε καστοριανούς παραδοσιακούς ρυθμούς και ξέφρενο αδιάκοπο χορό.

Το μεσημέρι της επόμενης ημέρας το σκηνικό θα επαναληφθεί σε ακόμη πιο έντονο ρυθμό. Επιπλέον τα «μπουλούκια» από μικρούς και μεγάλους θα επισκέπτονται φιλικά σπίτια και σπίτια εορταζόντων που είναι ανοιχτά στις απρόσμενες επισκέψεις των μεταμφιεσμένων.

Οι εορταστικές εκδηλώσεις θα φθάσουν στην κορύφωσή τους την 8η Ιανουαρίου με τη μεγάλη παρέλαση στην οδό Μητροπόλεως (Τσαρσί) στη 13:00. Από το Δημαρχιακό Μέγαρο, στην οδό Μητροπόλεως και μέσω της πλατείας Ομονοίας, οι παρέες θα καταλήξουν στο «Ντολτσό» και την πλατεία του.

ΕΡΜΙΟΝΗ

«Γιάλα - γιάλα» από σοκάκι σε σοκάκι

«Στη θάλασσα θα πέσω καλέ, βαθιά στα κύματα, να πιάσω την ποδιά σου με τα κεντήματα, γιάλα-γιάλα.

Αν είσαι κι αν δεν είσαι του Δήμαρχου τσουπί, εγώ θα σε φιλήσω κι ας πάω φυλακή, γιάλα-γιάλα».

Το διάσημο «γιάλα - γιάλα» αναβιώνει στην Ερμιόνη της Αργολίδας πάνω από 50 χρόνια. Ανάλογα έθιμα επιβιώνουν και σε πολλά ψαροχώρια της περιοχής, όπως στο Πόρτο Χέλι και την Κοιλάδα.

Τα ξημερώματα των Φώτων, τα αγόρια που πρόκειται τη νέα χρονιά να παρουσιαστούν στο στρατό, συγκεντρώνονται, γευματίζουν όλοι μαζί και έπειτα γυρνούν σε όλα τα σπίτια της περιοχής από σοκάκι σε σοκάκι. Τα παιδιά φορούν παραδοσιακές ναυτικές φορεσιές και τραγουδούν το «γιάλα - γιάλα».

Την παραμονή των Φώτων οι κάτοικοι στολίζουν της βάρκες τους με φοίνικες, νεραντζιές και μυρτιές. Την 6η Ιανουαρίου τις δένουν τους στο λιμάνι όπου τελείται, όπως σε εκατοντάδες περιοχές της χώρας, το καθιερωμένο έθιμο της βουτιάς των νέων (αλλά καμιά φορά και των μεγάλων) στη θάλασσα για να πιάσουν το Σταυρό.

ΛΕΥΚΑΔΑ

Πορτοκάλια ευλογημένα από τη θάλασσα

Στην Λευκάδα τηρείται κάθε χρόνο τέτοιες μέρες το έθιμο «των πορτοκαλιών». Οι πιστοί βουτούν στη θάλασσα τα πορτοκάλια που κρατούν στα χέρια τους και τα οποία είναι δεμένα μεταξύ τους με σπάγκο.

Ύστερα τα παίρνουν στο σπίτι τους για ευλογία και αφήνουν ένα από αυτά για ένα ολόκληρο χρόνο στα εικονίσματα του σπιτιού χωρίς να μουχλιάζει.

Πριν την τελετή της κατάδυσης του Τιμίου Σταυρού, ρίχνουν στη θάλασσα τα παλιά πορτοκάλια.

ΛΕΣΒΟΣ

Οι βουτηχτάδες και η νεροκολοκύθα

Σε άλλα νησιά, όπως τη Λέσβο, την ώρα που πέφτουν στη θάλασσα οι βουτηχτάδες για να πιάσουν τον Σταυρό οι γυναίκες παίρνουν με μια νεροκολοκύθα νερό από 40... κύματα. Επειτα με βαμβάκι που βουτούν σ΄ αυτό καθαρίζουν τα εικονίσματα - χωρίς να μιλούν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας - και στη συνέχεια ρίχνουν το νερό σε μέρος «που δεν πατιέται» (σε χωνευτήρι εκκλησίας).

Στα Δωδεκάνησα πάλι, κυρίως στη Σύμη και την Κάλυμνο, όσοι βουτούν να πιάσουν το Σταυρό στα κρύα νερά της θάλασσας, έχουν ως στόχο τους να κρατήσουν όσο περισσότερο μπορούν την ανάσα τους για να μείνουν όσο το δυνατόν πιο πολύ κάτω από το κρύο νερό.

Όση ώρα διαρκεί η παγωμένη βουτιά, οι ψαράδες των νησιών με τις βάρκες τους, σχηματίζουν έναν προστατευτικό κλοιό γύρω τους, μιας και θεωρούνται οι τυχεροί της νέας χρονιάς που μόλις μπήκε.

 

Ειρήνη Μαππά

Γεωργία Μισεμικέ

 

Πηγή: http://www.tovima.gr/society/article/?aid=437525

Τι με δίδαξε το 2011

Με δίδαξε οτι δεν μπορείς να αναγκάσεις κάποιον να σε αγαπήσει. Το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να είμαι κάποιος που μπορεί να αγαπηθεί. Τα υπόλοιπα είναι στο χέρι τους.

Με δίδαξε οτι όσο και να νοιάζομαι μερικοι άνθρωποι απλά δεν ανταποδίδουν το νοιάξιμο.

Με δίδαξε οτι θέλει πολύ χρόνο να χτίσω την εμπιστοσύνη και μόνο μερικά δευτερόλεπτα για να την γκρεμίσω.

Με δίδαξε οτι δεν έχει σημασία τι έχω στη ζωή μου αλλά ποιον έχω στη ζωή μου.

Με δίδαξε οτι δεν πρέπει να συγκρίνω τον εαυτό μου με το καλύτερο που μπορούν οι άλλοι αλλά με το καλύτερο που μπορώ εγώ.

Με δίδαξε οτι δεν είναι τόσο σημαντικό αυτό που μου συμβαίνει στους ανθρώπους αλλά το τι κάνω με αυτό.

Με δίδαξε οτι δεν έχει σημασία πόσο λεπτή κόβεις τη φέτα. Αυτή θα έχει πάντα δυο πλευρές.

Με δίδαξε οτι μου παίρνει πολύ χρόνο για να γίνω αυτός που θέλω να γίνω

Με δίδαξε οτι είναι πολυ πιο εύκολο να αντιδρώ παρά να σκέφτομαι.

Με δίδαξε οτι πρέπει πάντα να αποχαιρετω αυτούς που αγαπω με τρυφερά λόγια. Μπορεί να είναι η τελευταία φορά που τους βλέπω.

Με δίδαξε οτι μπορεις να συνεχίσεις να προχωράς για πολύ ακόμα από την στιγμή που είπες οτι δεν μπορείς.

Με δίδαξε οτι είμαστε υπεύθυνοι για όσα κάνουμε, ανεξάρτητα από το πως νιώθουμε.

Με δίδαξε οτι η εγώ θα κυβερνώ τη συμπεριφορά μου η η συμπεριφορά μου κυβερνά εμένα

Με δίδαξε οτι ήρωες είναι οι άνθρωποι οι οποίοι κάνουν ότι πρέπει να γίνει ανεξάρτητα από τις συνέπειες.

Με δίδαξε οτι θέλει χρόνο να μάθω να συγχωρώ

Με δίδαξε οτι υπάρχουν άνθρωποι που με αγαπουν πολύ αλλά δεν ξέρουν πως να μου το δείξουν.

Με δίδαξε οτι μερικές φορές οταν είμαι θυμωμένος, έχω το δικαίωμα να είμαι θυμωμένος αλλά αυτό δεν μου δίνει το δικαίωμα να είμαι βίαιος.

Πηγη: http://homepage.mac.com/rouses/good-guys/Voice/Words%20of%20wisdom.html

Μάθε για τον Γενάρη

    ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ, Γενάρης, Γατομήνας, Γελαστός, Καλεντάρης ή Καλαντάρης, Κλαδευτής, Μεγαλομηνάς, Πρωτάρης, Τρανός, Μεσοχείμωνας, κ.ά. είναι μερικές από τις ονομασίες που χρησιμοποιεί ο λαός μας για τον Ιανουάριο, τον πρώτο μήνα του χρόνου. Οι αρχαίοι μας πρόγονοι ονόμαζαν την χρονική περίοδο Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου: Γαμηλίωνα, στην αρχαία Αθήνα (αυτόν το μήνα γίνονταν οι περισσότεροι γάμοι) και Ερμαίο στο Άργος.

    Η παροιμία "Να 'μουν το Μάη γάιδαρος/ τον Αύγουστο κριάρι/ όλο το χρόνο κόκορας/ και γάτος το Γενάρη"! μας βοηθάει να εξηγήσουμε τη δεύτερη προσωνυμία που παραπάνω αναφέραμε.
    "Γενάρη μήνα κλάδευε/ και μη ρωτάς φεγγάρι". Ο Γενάρης λοιπόν ή κλαδευτής θεωρούνταν ως ο καταλληλότερος μήνας για κλάδεμα.
    "Το γενάρη το φεγγάρι/ ήλιος της ημέρας λάμπει".
    Ο Ιανουάριος οφείλει το όνομά του στο διπλοπρόσωπο θεό των Ρωμαίων Ιανό, θεό των θεών και πρώτο βασιλιά του Λατίου, του οποίου η λατρεία γίνονταν με γιορτές και διάφορες άλλες τελετές (οργιαστικές, πράξεις ακολασίας), στις οποίες υπήρχε παλλαϊκή συμμετοχή. Απομεινάρια των εορτών αυτών είναι πολλά από τα έθιμα που σχετίζονται με τις σημερινές πρωτοχρονιάτικες γιορτές, σε διάφορες περιοχές της πατρίδας μας (Ρογκατσάρια, Ανακατωσάρια, Μπαμπαλιούρια, Μπουρανήδες, κ.ά,), που είναι έθιμα αποκλειστικά κτηνοτροφικών-αγροτικών πληθυσμών και κοινωνιών.
    Τοποθετημένο πύλες της Ρώμης το άγαλμα του Ιανού, κοίταζε με το ένα του πρόσωπο την έξοδο και με το άλλο την είσοδο της πόλης. Επομένως αντίκριζε ταυτόχρονα και το παρόν και το παρελθόν. Ο προσδιορισμός αυτός ισχύει τόσο για το χώρο όσο και για το χρόνο. Στο χέρι του κρατούσε ένα κλειδί. Μ' αυτό άνοιγε τις πύλες της Ρώμης αλλά και του καινούργιου χρόνου.
    Το περιεχόμενο, λοιπόν, του χρόνου στο οποίο ανταποκρίνεται η τοποθέτηση της Πρωτοχρονιάς στην πρώτη Ιανουαρίου, είναι η γέννηση του φωτός, η γέννηση του Ήλιου. Παρετυμολογώντας, τώρα, το Γενάρη από το ρήμα γεννώ, ο λαός εξηγεί; "Γιατί το Γενάρη τον λένε Γενάρη; - Γιατί γεννά η μέρα τ' αρνιά"".

    2. Γιορτές
    Ιανουαρίου 2, της Αγίας Μερόπης, προστάτιδας των παρθένων γυναικών.
    Ιανουαρίου 6, Θεοφάνια.
    "Φεύγεστε να φεύγουμε
    κι έρχετ' ο ζουρλόπαπας
    με την αγιαστούρα του
    και με τη βρεχτούρα του.
    Τα κακάβια στο κεφάλι,
    τα παιδιά στην αμασχάλη,
    φίου... και φύγαν σαν καπνός.
    ... φωνάζουν φεύγοντας οι καλικάντζαροι, μια και κανένα κακό δεν μπορεί να αντισταθεί στον Μεγάλο Αγιασμό, που όλα τα εξαγνίζει.
    Ιανουαρίου 7, του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου ή Αϊ-Γιάννη του Βαπτιστή. Σε πολλά χωριά της Βόρειας Ελλάδας, στα γλέντια, ανήμερα τ' Αϊ Γιαννιού, τραγουδούσαν όμορφα δημοτικά τραγούδια, όπως το:
    "Ανάθεμα ποιος μου ΄ριξε/ μωρέ/ τα μάγια στο πηγάδι/ ..."
    ή το
    "Κάτου στουν Άγιου Πρόδρομου, στουν Άγιου Κωνσταντίνου,
    πανηγυράκι γένουνταν, μιγάλη πανηγύρη.
    Σαράντα δίπλες ου χουρός κι εξηνταδυό τραπέζια.
    Όλ' έτρουγαν κι έπιναν κι όλοι χαροκοπούνταν.
    Μον' ένας νιος, βρε, νιούτσικος, δεν τρώει και δεν πίνει.
    Γιατί δεν τρως, βρε, νιούτσικε, και δεν χαροκοποιέσαι;
    Γιατ' έχου ντέρτι στην καρδιά και δεν του φανερώνου.
    Ιανουαρίου 8, της Αγίας Δόμνας, προστάτιδας των μαιών.
    Ιανουαρίου 17, του Αγίου Αντωνίου. Θεραπευτή των δαιμονισμένων, των τρελών και των ανοήτων, για τους οποίους ο λαός λέει: "Είναι για τα σίδερα, είναι για τον άγι' Αντώνη". Οι αγρότες τιμούν τη μνήμη του με πανηγύρια. Τον θεωρούν προστάτη των χοίρων και η ημέρα της μνήμης του είναι γι' αυτούς αργία.Αν δεν τιμήσουν την εορτή του, τότε αυτός γίνεται τιμώρός και φέρνει παγωνιές, μπόρες, χαλάζι, χιόνια, δηλαδή καιρικές συνθήκες μη αρεστές στους αγρότες. Οι νοικοκυρές που δουλεύουν την ημέρα αυτή θα τιμωρηθούν. Ο άγιος θα στείλει "νυφίτσες" για να καταστρέψουν τα υφαντά των αργαλειών τους.
    Ιανουαρίου 18, του Αγίου Αθανασίου. Τιμούν τη μνήμη του και απέχουν όλοι από όλες τις αγροτικές εργασίες.
    Ιανουαρίου 20, του Αγίου Ευθυμίου προστάτη των εγκύων γυναικών και των μωρών παιδιών. Οι αγρότισσες τον τιμούν με αργία και παρασκευή ζαχαρωτών και αρτοπαρασκευασμάτων που τα μοιράζουν στα παιδιά.
    Ιανουαρίου 30, των Τριών Ιεραρχών - Μεγάλου Βασιλείου, Γρηγορίου του Θεολόγου και Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Αποκαλούνται και Τριανταρχόντοι ή Γεραρχόντοι. Γιορτάζουν ο Αρχοντής και η Αρχόντω ή Αρχοντούλα. Η Ορθόδοξη Εκκλησία τους κατατάσσει μετά τους Αποστόλους, για την ισάξια συμβολή τους στην εξύψωση της χριστιανικής θρησκείας. Υπήρξαν σπουδαίοι ποιητές, φιλόσοφοι, πολυγραφότατοι συγγραφείς. Τιμούνται και γιορτάζονται από τη νεολαία μας, καθότι αυτοί είναι οι Προστάτες της παιδείας και των γραμμάτων.
    Ιανουαρίου 19, του Αγίου Μακαρίου, τον οποίο τιμούν και λατρεύουν ιδιαίτερα στην Κύπρο.

    3. Παροιμίες

Οι λαϊκές προσηγορίες του μήνα αυτού είναι ποικίλες. Τον λένε Καλαντάρη (γιατί τραγουδούν τα κάλαντα) Κρυαρίτη (για το πολύ κρύο που φέρνει) Μεγάλο και Τρανό και Μεγαλομηνά (γιατί έχει 31 ημέρες και οι νύχτες του είναι μεγάλες, όπως λέει και το τραγούδι «Νάταν οι μέρες του Μαγιού κι οι νύχτες του Γενάρη») Κλαδευτή (επειδή αρχίζουν τα κλαδέματα στα αμπέλια) Μεσοχείμωνα (επειδή βρίσκεται στη μέση του χειμώνα) Παγωνιά (επειδή παγώνουν τα νερά) Γατόμηνα (για τους νυχτερινούς έρωτες των γάτων) και Γελαστό (για τις Αλκυονίδες ημέρες του). Οι κτηνοτρόφοι τον λένε παρετυμολογικά Γεννάρη, επειδή στις ημέρες του γεννούσαν τα πρόβατα.

"Όλον το χρόνο κόκορας και γάτος το Γενάρη".

"Γενάρη μήνα κλάδευε/ φεγγάρι μη ξετάζεις".

"Όποιος θέλει να βαμβακώσει/ το Γενάρη άς οργώσει".

"Κόψε ξύλο το Γενάρη/ και μην καρτεράς φεγγάρι".

"Χαρά στα Φώτα τα στεγνά/ και τη Λαμπρή βρεγμένη".

"Αν τα Φώτα φωτερά και το Πάσχα βροχερό/ όλος ο κόσμος χαίρεται και η νύφη καμαρώνει".

"Του Γινάρι του φεγγάρι/ παρά λίγου νάνι μέρα". (Λέσβος)

"Το Γενάρη μήνα αν θες να ζεσταθείς/΄πίνε, τρώγε, τρέχα κι έπειτα να κοιμηθείς".

"Γενάρης μήνας πλάκωσε/ κοντά το καλοκαίρι".

"Ο Γενάρης και αν γεννάται/ του καλοκαιριού θυμάται".

"Κότα, χήνα το Γενάρη/ και παπί τον Αλωνάρη".

"Όρνιθα το Γενάρη/ κέφαλον τον Αλωνάρη".

"Μήνας πούχει -ρο/ το κρασί δεν θέλει νερό".
Μήνας που δεν έχει -ρο/ το κρασί θέλει νερό.***

"Τις νύχτες του Γενάρη/ οι γάτες τις γλεντάνε".

"Ούτε Γενάρη δίχως ήλιο/ ούτε κορίτσι δίχως φίλο".

"Απ΄τον Γενάρη ως τη Λαμπρή/ δεν έχει σχόλη και γιορτή".

*** (Πράγματι ,τους μήνες Σεπτέμβριο, Οκτώβριο, κ.λπ. μέχρι το πολύ και τον Απρίλιο της επόμενης χρονιάς, το κρασί "κρατά" φρέσκο, ελαφρύ, όσο νά 'ναι καινούργιο και γλυκόπιοτο. μετά μπαίνουν οι ζεστοί μήνες, ενώ η ωρίμανσή του είναι πια στο τέλος της. Οι οινοπνευματικοί του βαθμοί αυξάνουν, η στιφάδα είναι πιο έντονη, το κρασί δεν είναι πια ελαφρύ. Τότε θέλει λίγο νερό, κρύο, στο ποτήρι για να το κάνει και πάλι ελκυστικό, ευχάριστο και για τους μήνες χωρίς "-ρο" (Μάιο, Ιούνιο, κ.λπ.)

Tον Ιανουάριο για   μερικές μέρες σταματάει η κακοκαιρία. Χαμογελάει ο ήλιος και συμφιλιώνει στεριές και πέλαγα. Τις μέρες αυτές, ο λαός μας τις λέει «Αλκυονίδες» και είναι περίπου 10. Όσες μέρες χρειάζεται, σύμφωνα με τον μύθο, η Αλκυόνη για να κλωσήσει τα αυγά της.

 

 

Πρωτοχρονιά στην Ίμβρο

Καλή χρονιά ( ενδεχομένως ανήσυχη - επιμένω εγώ - ) σε όλους μας!

Λοιπόν εμείς, τέτοια μέρα κάναμε αρχικά ποδαρικό.
Την αυγή, πριν καλά καλά ξημερώσει, άδειαζαν τις  λαγήνες - δεν έπιναν το νερό της προηγούμενης... χρονιάς - και πήγαιναν στην βρύση οι κοπέλες να πάρουν το αμίλητο νερό. Πριν γεμίσουν, έριχναν μια πέτρα στη γούρνα. ΄Ηταν το ποδαρικό. Το ποδαρικό ήταν μια συμβολική πράξη, που εξέφραζε μια ευχή, κι αυτό για τη βρύση σήμαινε να τρέχει πάντα, να μην στερέψει ποτέ. Γύριζαν οι γυναίκες με γεμάτο λαγήνι, δίχως να μιλήσουν σε άνθρωπο, αν τύχαινε να συναντήσουν στον δρόμο τους. Αν στον δρόμο ήταν και κανένα συγγενικό η φιλικό σπίτι, έριχναν λίγο από το αμίλητο νερό στο κατώφλι τους, άνοιγαν την πόρτα τους, πετούσαν μέσα μια πέτρα και έφευγαν αμίλητες όπως ήρθαν. Τους έκαναν δηλαδή το ποδαρικό, ναναι η ζωή σαν το νερό της πηγής και η γεροσύνη τους σαν την πέτρα. Στο σπίτι τους έκαναν το ίδιο και τέτε μοναχά μιλούσαν:

Κ α λ ή  χ ρ ο ν ι ά!

Ποδαρικό στο σπίτι του έκανε και ο νοικοκύρης, μόνο που αυτός έφερνε μια πέτρα από τον ποταμό σκεπασμένη με βρύα, ναναι αφθονα τα αγαθά στο σπίτι του σαν την βρυασμένη πέτρα. Και ηοικοδέσποινα ξεκρέμαζε από το "διατόνι" ( ένα ξύλινο δοκάρι) ένα ρόδι, το χτυπούσε με δύναμη στο πάτωμα. Το ρόδι έσκαζε και το σπίτι γέμιζε...ρουμπίνια, κι εύχονταν έτσι ναναι γεμάτο το σπίτι όλο το χρόνο.